Tiền mã hóa kỹ thuật số...tập 1


Từ câu chuyện một người đàn ông đổi 10000 Bitcoin để lấy 2 cái bánh Pizza để rồi hôm nay khi Bitcoin ở ngưỡng 10000$ thì giá của nó đã là 100 triệu đô và đó là câu chuyện nổi tiếng trong thế giới Cryptocurrency.

.

Có lẽ vì quá nổi tiếng nên mỗi khi nhắc đến tiền mã hóa người ta nghĩ ngay đến Bitcoin, tiếp đến là Ethereum, Ripple,... Không nổi tiếng sao được khi Bitcoin đã trải qua bao thăng trầm và biến cố của lịch sử với những câu chuyện ly kỳ đầy hấp dẫn.

Từ câu chuyện một người đàn ông đổi 10000 Bitcoin để lấy 2 cái bánh Pizza để rồi hôm nay khi Bitcoin ở ngưỡng 10000$ thì giá của nó đã là 100 triệu đô và đó là câu chuyện nổi tiếng trong thế giới Cryptocurrency. Rồi đến chàng James Howells, chàng kỹ sư IT người Anh nổi tiếng với việc lỡ tay vứt mất chiếc ổ cứng máy tính chứa gần 7500 bitcoins cho đến khi giá Bitcoin đạt hơn 1000$ vào năm 2013 thì anh đã phải thốt lên rằng : "Sao tôi còn chưa mò ra bãi rác đó và đào tung nó lên nhỉ?"

Cho đến những vụ lừa đảo xung quanh Bitcoin điển hình là vụ sàn giao dịch Mt. Gox, đã cuỗm mất hàng trăm triệu đô la khi bị hack đến khoảng 740.000 bitcoin (6% tổng số bitcoin tồn tại vào thời điểm đó), trị giá tương đương 460 triệu euro tại thời điểm đó và hơn 7,4 tỷ USD với giá tháng 9 năm 2019. Thêm 27 triệu đô la đã bị thiếu trong tài khoản ngân hàng của công ty. Rồi thế giới tội phạm mượn Bitcoin để qua mặt cơ quan điều tra và thực hiện hành vi phạm tội, trong đó không thể không nhắc đến tổ chức mang tên Silk Road đã bị FBI bắt vào năm 2013 khi sử dụng Bitcoin trong hoạt động mua bán ma túy. Nhiều sàn đóng cửa đưa giá của bitcoin từ 1000$ xuống còn 200$. Chưa kể nhiều lần bicoin lập đỉnh, trong đó có 2 cột mốc đáng nhớ là năm 2013 đạt 1200$ và 2017 đạt gần 20000$. Bitcoin luôn chiếm hơn 50% vốn hóa toàn thị trường Cryptocurrency dù giá có biến động khôn lường theo từng ngày, từng tháng, từng năm.

Và còn rất rất nhiều câu chuyện mỗi khi chúng ta nhắc đến Bitcoin. Nhưng có phải vì thế mà ta nghĩ bitcoin là tiền mã hóa kỹ thuật số đầu tiên của nhân loại?

Ngược dòng thời gian quay về những năm thập niên 80 của thế kỷ 20, thời kỳ internet bắt đầu nhen nhóm và ngãnh mật mã đã phát triển. Chúng ta hãy đi vào câu chuyện với đồng Digicash với chủ nhân của nó là David Chaum.

Năm 1982, David Chaum đã viết 1 bài nghiên cứu có nhan đề Blind Signatures for Untraceable Payments, David Chaum được vinh danh là nhà phát minh tiền ảo và chữ ký mù nhờ bài viết này. Chữ ký mù (blind signature) ẩn nội dung thông điệp trước khi được ký, chữ ký số có thể được xác thực với chữ ký gốc tuy nhiên nội dung vẫn được ẩn. Đây là phiên bản sơ khai của chữ ký mã hóa dùng cho đồng tiền ảo.

Năm 1990, David thành lập DigiCash, tạo nên 1 loại tiền ảo không thể truy dấu, sử dụng mật mã học, khóa công khai, khóa cá nhân kèm chữ ký. Đến năm 1994, khoản chi điện tử đầu tiên của DigiCash được gửi đi. Tuy nhiên, DigiCash có lẽ đã vượt quá xa so với thời đại vì vào năm 1994, hầu hết mọi người còn không biết về mạng Internet. DigiCash tuyên bố phá sản vào năm 1998 và tài sản bị bán cho công ty công nghệ eCash, một công ty khác chuyên về tiền ảo.

Vào những ngày đầu của mạng Internet, thư quảng cáo tràn lan đã trở thành 1 vấn nạn mà không ai tìm ra giải pháp xử lý. Năm 1997, Adam Black sáng tạo thuật toán Bằng Chứng Xử Lý (được biết với tên gọi Hashcash) để giới hạn thư điện tử quảng cáo tràn lan. Thuật toán này yêu cầu hệ thống gửi 1 thư điện tử phải xử lý 1 mảnh ghép tính toán, sau đó đưa đáp án vào tiêu đề thư điện tử. Nhiệm vụ này cần đến nhiều nguồn lực và công suất tính toán, khiến việc gửi thư điện tử quảng cáo tràn lan trở nên đắt đỏ hơn. Mảnh ghép này rất khó giải đối với người gửi nhưng rất dễ để người nhận xác định xem đáp án đúng hay sai, đồng thời lọc các thư quảng cáo không thỏa mãn thuật toán Bằng Chứng Xử Lý này.

Năm 1998, Nick Szabo, đề xuất 1 loại tiền ảo phi tập trung gọi là Bit Gold. Loại tiền này kết hợp chặt chẽ với thuật toán Bằng Chứng Xử Lý cùng 1 mạng máy tính chấp nhận các bằng chứng xử lý hợp lệ rồi tích hợp vào mảnh ghép gắn nhãn thời gian tiếp sau. Tuy nhiên, Bit Gold không bao giờ trở thành 1 đồng tiền chân chính và chỉ tồn tại trong lý thuyết, dù vậy nó được coi là đã cung cấp những điều kiện thuận lợi để sau này công nghệ Blockchain và Bitcoin ra đời.

Vào năm 1998, Wei Dai xuất bản 1 bài viết nhan đề B-money, an Anonymous, Distributed Electronic Cash System. Bài viết đã đưa ra những nền tảng cho tiền kỹ thuật số, bao gồm Bitcoin; sau này, bài viết được Satoshi Nakamoto nhắc đến trong bài về Bitcoin.

Tại sao những thuật toán vi diệu với những giá trị tuyệt vời đều nhận cái kết đắng lòng. Vậy đâu là những nguyên nhân của sự thất bại?

- Thứ nhất những ý tưởng đó là quá hiện đại so với thời điểm đó nên khó tiếp cận đến đa phần còn lại.
- Thứ hai công nghệ chưa phát triển cùng với hệ điều hành chưa hoàn thiện cũng như phần mềm website chưa phát triển. Ở thời điểm đó hầu như đối tượng sử dụng internet hay website chỉ là số ít của thế giới. Do đó lượng khách hàng không lớn.
- Thứ ba bảo mật không tốt nên đã bị hacker tấn công cũng như can thiệp được vào thuật toán để thay đổi thông tin dữ liệu.
- Thứ tư các ngân hàng lớn, các doanh nghiệp lớn chưa ủng hộ thậm chí phản đối với những dự án đó. Cuối cùng rơi vào bế tắc và phá sản.
- Thứ năm thuật toán và công nghệ chưa phân tán (con rắn một đầu) nên khi chính phủ can thiệp hay ra tay xử lý thì dự án khó lòng sống sót.

Những ý tưởng đã cho ra đời những sản phẩm tuyệt vời nhưng một khi thời cơ chưa đến thì khó thành công. Những thất bại đó là cơ sở, là nền tảng đem lại những giá trị và bài học to lớn để đến hơn 15 năm sau, bitcoin chính thức ra đời.

Năm 2008, bong bóng bất động sản nổ ra đã kéo theo hàng loạt sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng, tổ chức tài chính hay các tập đoàn lớn. Cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ lại được xác định có nguyên nhân từ việc các ngân hàng thương mại (NHTM) cho vay mua nhà “dưới chuẩn” với một quy mô lớn. Việc một số lượng lớn người dân đổ xô vào vay tiền ngân hàng (trả lãi và vốn trong một thời gian dài) là do tình trạng lãi suất và dễ vay mượn ở Mỹ mà Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) thực hiện để khuyến khích sản xuất và tiêu dùng, cứu nền kinh tế Mỹ khỏi suy thoái sau cuộc khủng hoảng năm 2000-2001 (chỉ từ tháng 5/2001 đến tháng 12/2002, FED đã 11 lần giảm lãi suất cho vay từ 6,5% xuống còn 1,75%/năm). Còn các NHTM có thể cho người dân vay mua nhà “dưới chuẩn” đầy rủi ro với một quy mô lớn là do được các công ty tài chính và ngân hàng đầu tư, trong đó đặc biệt là hai công ty Fanie Mae và Freddie Mac được Chính phủ Mỹ bảo trợ, “cấp vốn” bằng cách mua lại các khoản cho vay của các NHTM, biến chúng thành loại chứng từ được bảo đảm bằng các khoản vay thế chấp để bán lại cho các công ty, các ngân hàng đầu tư lớn khác như: Bear Stearms, Merrill Lynch…


Các công ty tài chính, ngân hàng đầu tư này lại phát hành trái phiếu trên cơ sở các chứng từ cho vay thế chấp đó để bán cho các ngân hàng Mỹ khác và ngân hàng nhiều nước trên thế giới làm tài sản tích trữ do uy tín của các ngân hàng phát hành. Việc “chứng khoán hoá” các khoản vay thế chấp đã vượt khỏi sự kiểm soát của nhà nước. Chuỗi hoạt động kinh doanh mang tính chất đầu cơ đã làm thị trường nhà đất nóng lên, giá nhà đất bị đẩy lên cao, trở thành “bong bóng”. “Bong bóng” nổ là không thể tránh khỏi. Hậu quả lớn và nặng nề nhất là phá huỷ lực lượng sản xuất, đẩy lùi sự phát triển của kinh tế thế giới. Nhiều tập đoàn, ngân hàng hay tổ chức tài chính rơi vào khủng hoảng và phá sản. Trong đó phải kể đến ngân hàng đầu tư lớn thứ tư nước Mỹ Lehman Brothers đã tuyên bố phá sản sau 158 năm tồn tại, rồi IMF thông báo chịu lỗ tới 945 tỉ đô và các ngân hàng lớn cũng như tổ chức tài chính trên thế giới tuyên bố lỗ 435 tỉ đô,… Chính phủ Mỹ phải liên tục tung các gói cứu trợ hàng trăm tỉ đô la để giải cứu nền kinh tế dẫn đến đồng đô la mất giá do lạm phát tăng cao. Khủng hoảng kinh tế như một gáo nước lạnh dội vào chính quyền Mỹ vì bấy lâu họ tự hào về khả năng quản lý, sức mạnh trong việc bình ổn giá cả và giá trị của tiền tệ, làm ảnh hưởng đến uy tín và mất lòng tin của người dân vào chính quyền. Cũng chính trong thời khắc này Bitcoin ra đời.

Vào năm 2008, Satoshi Nakamoto (thường được coi là bút danh của tác giả) đăng 1 bài luận trên mạng Internet với nhan đề Bitcoin: A peer-to-peer Electronic Cash System. Bài viết này đưa ra kiến thức tổng quan về sự hình thành Bitcoin và khối các giao dịch kết nối trong chuỗi. Bài viết không sử dụng trực tiếp thuật ngữ “Blockchain” khi đề cập đến phương thức này.

Năm 2009, Bitcoin vượt ra khỏi khuôn khổ 1 ý tưởng trên văn bản học thuật khi Satoshi Nakamoto thiết lập mạng lưới Bitcoin cùng với Blockchain đầu tiên. Blockchain lần đầu tiên được đề cập đến với cụm từ rời rạc “Blockchain” trong mã nguồn nguyên thủy cho Bitcoin. Blockchain đầu tiên này là đặc điểm cốt lõi của Bitcoin, ngăn chặn được tình trạng giao dịch lặp chi và hoạt động với vai trò sổ cái công khai phân tán cho tất cả các giao dịch trên mạng lưới Bitcoin. Satoshi Nakamoto được công nhận là người đầu tiên khai thác khối đầu tiên trên mạng lưới Bitcoin, hay còn gọi là “Khối Nguyên Thủy”.

Bitcoin ra đời như một định mệnh của lịch sử khi hơn 15 năm trước là tiền đề để có Bitcoin vào năm 2008. Khi khủng hoảng kinh tế thế giới nổ ra thì người dân muốn có một kênh để dự trữ an toàn tốt hơn. Cùng với công nghệ phát triển và internet bùng nổ nên dễ dàng tiếp cận với khách hàng, doanh nghiệp sử dụng và chấp nhận bitcoin. Cùng với Blockchain – sổ cái phân tán đã mở ra kỷ nguyên mới của ngành công nghiệp Cryptocurrency hay các ngành khác để rồi từ đó bitcoin tồn tại và phát triển cho đến ngày hôm nay mà chính phủ khó lòng bóp nghẹt được.

Có lẽ bitcoin ra đời với mục đích tốt như chuyển tiền nhanh hơn với chi phí tiết kiệm và an toàn hơn cùng với số lượng lớn hơn,… nhưng thế giới tội phạm đã lợi dụng bitcoin như công cụ để thực hiện vào hoạt động phi pháp như rửa tiền, khủng bố,… hay những dự án ICO lừa đảo, điển hình như Ifan, Pincoin,…đã cướp mất hàng tỷ đôla của các nhà đầu tư toàn cầu trong đó có Việt Nam, đã để lại những tai tiếng; những hình ảnh xấu khắp nơi trên toàn cầu. Trong một thời gian dài khi nhắc đến bitcoin, người ta nghĩ là ảo, là lừa đảo.

Cùng với xu thế đó một loạt đồng coin ra đời như Litecoin được xem là phiên bản anh em với Bitcoin rồi Zcash, Dash, Monero,…Cho đến năm 2015, trên nền tảng mới với cái gọi là “ Smart contract” (hợp đồng thông minh) và blockchain 2.0 ra đời cùng đồng Ethereum do Vitalik buterin sáng lập. Từ đó về sau những dự án tương tự như ICO đều chạy trên nền tảng Ethereum với thuật toán “ ERC – 20”, “ERC – 223”,…tạo ra hàng loạt token cùng các dự án kèm theo. Mãi cho đến cuối năm 2017, một dự án mang tên Arcblock được ví là blockchain 3.0. ArcBlock là một giải pháp toàn diện kết hợp công nghệ Blockchain với điện toán đám mây, chứ không phải là một gói phần mềm độc lập hoặc bộ A.P.I.s. Vì vậy, Arcblock sẽ kết nối các hệ thống và dịch vụ hiện có với công nghệ Blockchain thông qua các ngành công nghiệp linh hoạt. Nó được cho sẽ là bước nhảy vọt và là tương lai của công nghệ Blockchain.

Trải qua hơn 10 năm từ 2009 đến 2019, dường như đồng coin nào cũng nói là ưu việt hơn và sẽ thay thế bitcoin. Nhưng kết cục thì sao ? Vốn hóa của bitcoin luôn chiếm hơn 50% và bitcoin được xem là “ông trùm” trong phân khúc thị trường Cryptocurrency. Cứ mỗi cái “hắt xì hơi” của bitcoin là lập tức thị trường chao đảo, biến đổi khó lường. Cái bóng của bitcoin quá lớn đến nổi không ai có thể thay thế được...

Còn tiếp....

(Sưu tầm)